|
|
Ağıllar ve hayvancılık
Koyun ve keçi barınaklarına, ağıl denilir. Ağılların plânlanmasında iki ana amaç göz önüne alınır. Birincisi, verimli bir üretim için hayvanlara uygun barınak şartlarını hazırlamak; ikincisi ise, işgücü tasarrufu sağlamaktır.
Eldeş köyünde koyunlar.
Foto: Beytullah Yıldırım / Eldeş Köyü 29/ Temmuz / 2006
Ülkemizde yaygın olarak iki tip ağıl yapılmaktadır. Bunlar, Sundurma tipi ağıllar ve kapalı yani tam korumalı ağıllardır.
Sundurma tipi ağıllar; kışları kısa ve ılık geçen bölgelerde tercih edilmektedir. Bu ağılların, çatı ve rüzgâra bakan cephesi kapalıdır. Kışları biraz daha serin geçen bölgelerde ise, üç cephesi kapalı yapılabilir.
Kapalı yani tam korumalı ağıllar; kışları soğuk geçen bölgelerde plânlanması uygundur. Kapalı ağılların inşaasında, bazı teknik kurallara dikkat edilmelidir.
Ağılların temeli, bina yükünü taşıyacak şekilde yapılmalıdır. Temelin yapımında taş veya demir beton kullanılabilir.
Temel derinliği 40-70 cm, temel genişliği ise 40-50 cm olmalıdır.
Ağıl tabanı, beton veya sıkıştırılmış topraktan yapılabilir. Ağılın zemini; rutubetsiz, su birikmeyecek şekilde düzgün, temizlenmesi kolay olmalıdır. Ağıl tabanı, toprak yüzeyinden 20-25 cm yüksek olmalı ve yılda en az bir defa tamamen temizlenmelidir.
Ağıl genişliği 9-12 m, yüksekliği 2.75-3.5 m olabilir. Ağıl taban alanı bir baş için;
Anaç Koyun ve Keçi için; 0.8-1.0 m2
Kuzulu Koyun veya Keçi için 1.2-1.5 m2
Kuzu veya Oğlak için 0.4 - 0.5 m2
Koç için 1.5-2.0 m2
Doğum bölümü 1.5-1.75 m2
olarak plânlanmalıdır.
Ağıl duvarları; taş, tuğla, briket, kerpiçten yapılabilir. Duvarlar sıva yapılarak, badanalanmalıdır.
Çatı, ağıl genişliği göz önüne alınarak ahşap veya demir malzeme kullanılarak yapılır. Çatı örtüsü; kiremit, galvanizli sac veya eternit gibi malzemeler olabilir. Çatı örtüsü altına, mümkünse tahta kaplama yapılmalıdır.
Ağıl kapıları koyunların ve keçilerin rahatça girip çıkabileceği, gerektiğinde traktör ile temizlik yapılabilecek genişlikte olmalıdır. Ahşap veya demir kullanılabilir.
Ağıl pencereleri bol ışık girecek şekilde olmalıdır. Pencereler içeri doğru açılmalı ve vasistaslı yapılmalıdır. Pencere yükseklikleri; zeminden 2.5-3.0 m yüksekte, ahşap veya metaldan yapılarak boyanmalıdır.
Havalandırma bacaları, ağılın içinde birikecek kirli havayı kolayca tahliye edebilmelidir. Bu nedenle, yeterli genişlikte yapılmalıdır.
Yemlikler, ağıl düzenlemesini kolaylaştırmak için seyyar olabileceği gibi sabitte yapılabilir.
Yemlik yüksekliği 40-50 cm, yemlik genişliği 50-60 cm, yemlik uzunluğu ise her baş için 50-60 cm olmalıdır.
Suluklar, beton veya paslanmaz metalden kolayca temizlenecek biçimde yapılmalıdır. Suluklar, koyunların dinlenme yerlerinde bulunmalı ve koyun başına 8-10 lt su hesap edilmelidir. Bunun için, koyun başına 30-35 cm uzunluk yeterlidir.
Ağıl içine gebe koyunlar veya keçiler, koçlar ve hasta hayvanlar için, sabit veya taşınabilir çitlerin yapılması gerekir. Bu çitler 2.5-4 m uzunlukta, 1-1.10 m yükseklikte yapılmalıdır.
Bir ağılda bulunması gereken diğer bölümler ise şunlardır:
Çoban odası, ot deposu, doğum bölümü, kırkım yeri, sağım bölümü, banyoluk.
Ağıllar içinde biriken gübreler, yaz başlangıcında ve sonunda temizlenmeli ve ağıldan uzak bir yerde depolanmalıdır. Duvarlar badanalanmalı ve tabanla duvarlar dezenfekte edilerek ilâçlanmalıdır.
Bir ağıl yapımında şu kurallara dikkat edilmelidir:
• Ağıl tabanı su almamalıdır.
• İçme suyu ve meraya yakın olmalıdır.
• Diğer binalarla arasında yeterli mesafa bırakılmalıdır.
• Mümkünse, yerleşim yerlerine 1 km mesafede olmalıdır.
• Tarıma elverişli olmayan araziler tercih edilmelidir.
• Yeterli havalandırma sağlanmalıdır.
• Koyunların raha hareket edebilmesi için, yeterli alan bırakılmalıdır.
• Ağıl zemini sert olmalı.
• Ağıl sıcaklığı 12-15oC olmasına dikkat edilmeli.
• Ağıl çok lüks ve pahalı bir tesis olmamalı, ancak amaca uygun şartları sağlamalıdır.
AHIRLAR
Büyükbaş hayvan barınaklarına ahır denir.
Ahırlar, süt ineği ahırları ve besi ahırları olarak ikiye ayrılır.
Besi ahırları; kapalı sistem besi ahırı ve açık sistem besi ahırı olarak iki tipte yapılmaktadır.
İster süt ineği ahırı olsun, ister besi ahırı olsun kapalı sistemler için aynı inşaat kuralları geçerlidir.
Ahır temeli, bina yükünü taşıyacak şekilde taş ve demirli betondan yapılabilir. Temel derinliği 40-70 cm, temel genişliği 40-50 cm olmalıdır.
Ahır duvarlarında: taş, tuğla, briket gibi yapı malzemeleri kullanılabilir. Duvarlar; tuğla veya briketten yapılacak ise, 3.5-4.5 m ara ile 20x40 cm ebatında demirli betondan kolonlar, ayrıca duvar üzerine 30x20 cm ebadında beton kirişler yapılmalıdır. Duvarlar, içten ve dıştan sıvanmalıdır.
Çatı makası; ahşap, demir veya betonarme kirişten yapılır. Çatı örtüsü olarak; kiremit, galvanizli sac veya eternit kullanılır. Çatı örtüsü altına, tahta kaplama yapmak uygun olur.
Ahır kapıları, hayvanların rahatça girip çıkabileceği kadar geniş yapılmalıdır.
Pencereler, yeterli ışık girecek ve hava ceryanına neden olmayacak şekilde yapılmalı; tavana doğru açılmalı ve vasistaslı olmalıdır. Kapı ve pencereler, ahşap veya demirden yapılarak boyanmalıdır.
Fazla nem, sıcaklık ve ahır içindeki havanın, hayvan gelişimi üzerinde olumsuz etkisi vardır. Bu nedenle, havalandırma bacaları yeterli büyüklükte ve sayıda yapılmalıdır.
Şimdi ise, ahır iç bölümlerini ve ebatlarını açıklayalım.
Ahır iç genişliği 8.5-10 m’dir. Uzunluğu ise, hayvan sayısına ve bağlama sistemine göre değişir.
Duraklar; ahır içinde hayvanların bulunduğu yerdir.
Bir besi ahırında durak genişliği 1.0-1.2 m, durak uzunluğu 1.8-2.0 m’dir. Süt ineği ahırlarında ise; durak genişliği 1.2-1.4 m, uzunluğu ise 2.0-2.4 m arasında olmalıdır.
Durak bölümünde hayvanların bağlanacağı kısımlar da yapılmalıdır. Duraklar idrar kanalına doğru %1-2 meyilli yapılmalı, beton üzerine küçük kanallar açılarak idrarın akması sağlanmalıdır.
Yemlikler, ahır plânlamasına göre ortada veya yanlarda bulunabilir. Yemlik genişliği 40-50 cm, yemlik yüksekliği 50-60 cm olmalıdır.
Suluklar, hayvanların önünde sürekli su olacak şekilde konulmalıdır. Pratik olarak paslanmaz galvanizli sactan imal edilebilir. Bu suluklar, ana bir depoya bağlanarak suluklarda devamlı su bulunması sağlanabilir. Yemliklerin suluk olarak kullanılması ile günde bir-iki defa su verilerek asla verimli bir üretim yapılamaz.
Yem yolu, hayvanlara yem vermede kullanılan kısımdır. Ahır kapasitesi, büyük ahırlarda traktör ile yemleme yapılacağı düşünülerek geniş plânlanmalıdır. Düşük kapasiteli ahırlarda 1.20-1.50 m genişlik yeterli olur.
Servis yolu; hayvanların bakımlarının yapıldığı bölümdür. 0.80-1.0 m genişlikte plânlanır.
İdrar kanalı, durakların hemen bitiminden başlar ve idrarın tahliyesini sağlar. 30-40 cm derinlikte, 20-30 cm genişlikte yapılarak %2-3 eğim verilmelidir.
Süt ineği ahırlarında şu bölümler ilave olarak bulunmalıdır:
• Doğum bölümü,
• Buzağı bölümü,
• Dana ve düvelerin konulacağı bölüm.
Hem süt ineği ahırı, hem de besi ahırlarında şu yan üniteler olmalıdır:
• Hayvanların yiyeceği kaba yemin depolandığı kaba yem deposu yani samanlık,
• Kesif yani fabrika yeminin konulacağı yem deposu,
• Hayvanlara verilecek yemin hazırlandığı yem hazırlama ünitesi,
• Hayvanların dışkılarının toplandığı gübrelik bölümü.
Son yıllarda ülkemizde de yaygınlaşmaya başlayan açık sistem besi, ahırlarda yapılmaktadır.
Açık sistem besi ahırlarının kapalı sistem ahırlara göre en avantajlı yani inşaat maliyetinin düşük olmasıdır. Kapalı sistem ahırlara fazlaca bir sabit yatırım yapmak yerine, daha düşük maliyetle açık sistem besi ahırı yapılabilir. Böylece artan para ile daha fazla hayvan ve kaliteli yem alma imkânına sahip olunur.
|